ارائه کننده: الناز زکی

استاد راهنما: دکتر مهدی عابدی

استاد مشاور: دکتر طاهره السادات آقاجان زاده دیوائی

استاد مشاور دوم: دکتر مهدی طبرسا

استاد مشاور سوم: دکتر دیگو انجل مورنو فرناندز

استاد ناظر داخلی: دکتر قاسمعلی دیانتی، دکتر مهدی شجاعی

استاد ناظر خارجی: دکتر علی طویلی، دکتر مهدی معمری

نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر ایمان اسلامی

تاریخ: ۱۴۰۵/۰۶/۳۱ 

ساعت: ۱۳

مکان: سالن اصلی کاخ

چکیده: 

انار وحشیPunica granatum L. به‌عنوان یکی از ذخایر ارزشمند تنوع ژنتیکی، به دلیل برخورداری از تنوع   مورفولوژیک و فیتوشیمیایی قابل‌توجه، ظرفیت بالایی برای برنامه‌های اصلاحی، حفاظت و بهره‌برداری پایدار دارد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی صفات کلیدی مؤثر در تمایز مورفولوژیک جمعیت‌ها و بررسی تغییرپذیری درون‌گونه‌ای صفات مورفولوژیک و فیتوشیمیایی انار وحشی در امتداد گرادیان اقلیمی انجام شد. نمونه‌برداری در دو مرحله انجام گرفت؛ در مرحله نخست، در پاییز ۱۴۰۰، شش ژنوتیپ وحشی و اهلی از منطقه بهشهر و در مرحله دوم، در پاییز ۱۴۰۱، ۱۳ جمعیت انار وحشی در امتداد گرادیان اقلیمی شمال کشور از سمنان تا آذربایجان شرقی بررسی شدند. در هر جمعیت، ۱۰ پایه با حداقل فاصله ۲۰۰ متر انتخاب و صفات مورفولوژیک و شیمیایی برگ و میوه ارزیابی شد. در مجموع، ۵۹ صفت مورفولوژیک بررسی و تغییرپذیری درون‌گونه‌ای آن‌ها با استفاده از ضریب تغییرات (CV) تعیین شد. همچنین، محتوای فنل کل، فلاونوئید کل، آنتوسیانین کل و فعالیت آنتی‌اکسیدانی اندازه‌گیری و پروفایل ترکیبات فنلی در ژنوتیپ‌های منتخب با استفاده از HPLC تعیین شد. نتایج نشان داد که ضریب تغییرات صفات مورفولوژیک دامنه‌ای از 44/6 تا 67/283% داشت و کمترین و بیشترین تغییرپذیری به‌ترتیب مربوط به طول آریل و وجود پستانک روی میوه بود. دامنه وزن میوه و وزن آریل به‌ترتیب 08/108-52/42 و 05/67-67/23 گرم بود. تحلیل‌های چندمتغیره نشان دادند که وزن میوه و وزن آریل از مهم‌ترین صفات در تفکیک جمعیت‌ها و ژنوتیپ‌ها بودند و صفات مرتبط با اندازه و عملکرد میوه نقش برجسته‌ای در شکل‌دهی الگوی تنوع مورفولوژیک داشتند. در بخش فیتوشیمیایی، پونیکالاژین فراوان‌ترین ترکیب منفرد شناسایی‌شده بود و حداکثر مقدار آن به 94/96 µmol/g DW رسید؛ در مجموع، الاژیتانین‌ها و مشتقات اسید الاژیک بخش غالب پروفایل فنولی را تشکیل دادند. ترکیبات هیدروکسی‌سینامیک در مقادیر پایین‌تری مشاهده شدند، در حالی‌که تغییرپذیری بالای برخی ترکیبات نشان‌دهنده تنوع فیتوشیمیایی قابل‌توجه میان نمونه‌ها بود. همچنین، qTPC  میانگین 88/54 µmol/g DW را نشان داد. این یافته‌ها بیانگر وجود تنوع چشمگیر مورفولوژیک و فیتوشیمیایی در ژرم‌پلاسم انار وحشی ایران است که می‌تواند مبنایی برای شناسایی ژنوتیپ‌های برتر، حفاظت از ذخایر ژنتیکی و استفاده از این تنوع در برنامه‌های اصلاحی و تولید ترکیبات فیتوشیمیایی با ارزش باشد.