طراحی و توسعه مدل مدیریت زنجیره گندم، آرد و نان ایران به همت پژوهشگران دانشگاه تربیت مدرس
به همت پژوهشگران گروه اقتصاد کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس، مدل مدیریت زنجیره گندم، آرد و نان ایران (IWFBM) و داشبورد تصمیمیار آن با هدف توسعه ابزارهای کمی مورد نیاز برای تحلیل و پشتیبانی از سیاستگذاری در زنجیره محصولات اساسی طراحی و توسعه یافت.
توسعه این مدل حاصل فرایندی پژوهشی و چندمرحلهای طی حدود پنج سال و با مشارکت جمعی از اعضای هیأت علمی گروه اقتصاد کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس بوده است. در طول این دوره، ساختار مدل بهتدریج تکمیل و کالیبره شده و قابلیتهای آن برای تحلیل مسائل مرتبط با تولید، تأمین، توزیع و سیاستگذاری در زنجیره گندم، آرد و نان ارتقا یافته است.
مدل Iranian Wheat Flour Bread Management Model (IWFBM) چارچوبی کمی و یکپارچه برای تحلیل زنجیره گندم، آرد و نان در سطوح ملی و استانی را فراهم میکند. این مدل امکان بررسی همزمان مجموعهای از متغیرهای کلیدی، از جمله تولید گندم، خرید تضمینی دولت، خرید بخش خصوصی، واردات، جریانهای بیناستانی، تحویل گندم به واحدهای آسیابانی، تولید آرد و نان، مصرف، قیمتها، هزینههای دولت، یارانه ارزی واردات و شاخص خودکفایی را فراهم میسازد.
همچنین، ساختار مدل بهگونهای توسعه یافته است که آثار تغییر در متغیرها و ابزارهای سیاستی، بهویژه قیمت خرید تضمینی گندم، بر بخشهای مختلف زنجیره قابل بررسی، ارزیابی و مقایسه باشد. این قابلیت میتواند زمینه تحلیل پیامدهای تصمیمات سیاستی و بررسی ارتباط میان متغیرهای تولیدی، تجاری، مالی و مصرفی را فراهم کند.
در ادامه فرایند توسعه مدل و با هدف تسهیل بهرهبرداری از نتایج آن در سطوح مدیریتی و اجرایی، داشبورد مدیریتی و تصمیمیار IWFBM طراحی و پیادهسازی شده است. این داشبورد، نتایج مدل کمی را در قالبی کاربردی در اختیار مدیران و سیاستگذاران قرار میدهد و امکان مشاهده و پایش شاخصهای اصلی زنجیره در سطح کشور و استانها، تعریف و اجرای سناریوهای سیاستی و بررسی آثار تغییر متغیرهای سیاستی بر شاخصهای اقتصادی، مالی و فیزیکی را فراهم میسازد.
در نسخه فعلی داشبورد، اطلاعات و سناریوهای مربوط به سالهای ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۶ لحاظ شده است. همچنین برای سال ۱۴۰۶، امکان بررسی طیفی از سناریوهای مختلف قیمت خرید تضمینی گندم و مشاهده پیامدهای آنها در سطوح ملی و استانی، جریانهای بینمنطقهای و هزینههای دولت فراهم شده است.
از مهمترین قابلیتهای کاربردی مدل و داشبورد IWFBM میتوان به مقایسه سناریوهای سیاستی، ارزیابی آثار بودجهای سیاست خرید تضمینی گندم، بررسی میزان وابستگی کشور به واردات، پایش وضعیت خودکفایی، تحلیل توزیع منطقهای تولید و تأمین و ارزیابی آثار تصمیمات سیاستی بر اجزای مختلف زنجیره گندم، آرد و نان اشاره کرد.
تبدیل نتایج یک مدل کمی تخصصی به سامانهای تصمیمیار و قابل استفاده در فرایندهای مدیریتی، از ویژگیهای مهم این محصول پژوهشی است؛ قابلیتی که میتواند به ارتقای پشتوانه تحلیلی تصمیمگیریها و فراهم شدن امکان مقایسه نظاممند گزینههای سیاستی در زنجیره گندم، آرد و نان کشور کمک کند.