ارائه کننده: فاطمه میردار منصور پناهی

استاد راهنما: دکتر امید اسماعیل­زاده

استاد مشاور: مهندس منصور پورامینی ناو

استاد ناظر داخلی: دکتر سید جلیل علوی

استاد ناظر خارجی: دکتر حامد اسدی

نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر اکبر نجفی

تاریخ: ۱۴۰۵/۰۷/۲۵

ساعت: ۰۹:۰۰

مکان: سالن اصلی کاخ

چکیده:

شناخت الگوی پراکنش و تغییرات جوامع گیاهی در امتداد شیب‌تغییرات محیطی، به‌ویژه ارتفاع از سطح دریا، نقش اساسی در تبیین ساختار بوم‌شناختی جنگل‌های هیرکانی و تدوین برنامه‌های حفاظت و مدیریت مبتنی بر ویژگی‌های رویشگاهی دارد. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف شناسایی، طبقه‌بندی و بررسی تغییرات جوامع گیاهی آوندی و تنوع خزه‌ها در امتداد شیب تغییرات ارتفاعی جنگل‌های هیرکانی ناو اسالم انجام شد. به‌منظور دستیابی به این هدف، پوشش گیاهی در ۸۳ قطعه‌نمونه مربعی به مساحت ۴۰۰ مترمربع در امتداد ترانسکت‌های شمالی-جنوبی با فواصل ارتفاعی ۲۰۰ متر و در دامنه ۱۰۰ تا ۸۰۰ متر از سطح دریا بررسی گردید. ترکیب فلوریستیک و درصد پوشش گونه‌ها در لایه‌های درختی، درختچه‌ای و علفی با استفاده از مقیاس هفت‌درجه‌ای براون-بلانکه ثبت شد و در مجموع، ۲۲۸ گونه گیاهی شناسایی گردید که بیانگر غنای فلوریستیکی و پیچیدگی ساختاری قابل‌توجه منطقه است. جهت طبقه‌بندی جوامع گیاهی، از ترکیب روش‌های خوشه‌بندی سلسله‌مراتبی (الگوریتم وارد) و تحلیل گونه‌های معرف (با ضریب وفاداری فی و آزمون دقیق فیشر) استفاده شد. داده‌ها پس از استانداردسازی به روش هلینگر و حذف گونه‌های نادر، با استفاده از تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) و برازش متغیرهای محیطی مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج حاصل از تحلیل PCA نشان داد که جوامع گیاهی منطقه از تفکیک‌پذیری ساختاری مناسبی برخوردار بوده و تغییرات ترکیب گونه‌ای آن‌ها در امتداد شیب تغییرات ارتفاعی، الگویی مشخص و غیرتصادفی دارد. مؤلفه نخست این تحلیل با مقدار ویژه معادل 5225/0، بیشترین سهم را در تبیین واریانس ترکیب فلوریستیک داده‌ها دارا بود و بررسی همبستگی میان متغیرهای محیطی و مؤلفه‌های استخراج‌شده نشان داد که ارتفاع از سطح دریا، قوی‌ترین ارتباط را با این مؤلفه دارد. بنابراین، ارتفاع به‌عنوان مهم‌ترین عامل محیطی مؤثر بر ساختار و سازمان‌دهی جوامع گیاهی منطقه شناسایی شد. بر اساس تحلیل PCA و جدول سینوپتیک، چهار جامعه گیاهی اصلی شامل جوامع راش-بلندمازوستان، انجیلی-بلندمازوستان، چلرک-راشستان و ون-راشستان در منطقه تفکیک شدند که هر یک با شرایط توپوگرافیک و ترکیب گونه‌ای ویژه‌ای مشخص می‌گردند. افزون بر ارتفاع، متغیرهای توپوگرافی نظیر شیب، جهت جغرافیایی و شرایط خرداقلیمی نیز در قالب بردارهای محیطی بر روی نمودار دوپلاتی PCA ترسیم شده و نقش مکمل و معناداری در تفکیک این جوامع و شکل‌گیری تفاوت‌های فلوریستیکی ایفا کردند. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که جنگل‌های ناو اسالم دارای موزائیکی از جوامع گیاهی با نیازهای رویشگاهی متفاوت هستند و ساختار پوشش گیاهی آن‌ها عمدتاً تابع تغییرات ارتفاعی و شرایط موضعی محیط است. از این‌رو، حفاظت مؤثر از این رویشگاه‌ها مستلزم توجه هم‌زمان به تغییرات جوامع در امتداد شیب تغییرات ارتفاعی، حفاظت از رویشگاه‌های دارای تنوع بالا و طراحی برنامه‌های مدیریتی متناسب با ویژگی‌های اکولوژیک هر واحد گیاهی است.