ارائه کننده: حسین یزدان داد

استاد راهنما: دکتر سیدمحمود قاسمپوری

استاد مشاور: دکتر محمود صوفی

استاد مشاور دوم: دکتر حمیدرضا رضایی

استاد مشاور سوم: دکترمنصور علی آبادیان

استاد ناظر داخلی: دکتر حامد یوسف زاده، دکتر محمدصادقی علوی یگانه

استاد ناظر خارجی: دکتر بهرام کیابی، دکتر حسن رجبی مهام

نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر سامره فلاحتکار

تاریخ: ۱۴۰۵/۰۷/۲۷ 

ساعت: 10 

مکان: سالن اصلی کاخ

چکیده: 

حفاظت از گونه‌ها به‌صورت فزاینده‌ای به برنامه‌های تکثیر در اسارت به‌عنوان ابزاری برای پیشگیری از انقراض گونه‌های در معرض خطر وابسته شده است. اما رشد جمعیت در اسارت می‌تواند تحت تأثیر فاکتورهای اندازه جمعیت مؤسس، جابجایی و تعداد گوساله‌ها قرار بگیرد. کاهش ناگهانی در جمعیت می‌تواند با فاکتورهای وابسته به تراکم (شیوع بیماری، درگیری) و مستقل از تراکم (فجایع محیطی) همراه باشد. زادوولد سالیانه می‌تواند با سهم ماده‌ها در جمعیت و نسبت جنسی تغییر کند. شرایط منابع زیستگاهی، چالش‌ها، تهدیدات محیطی و انسانی بر مناطق همچنین اقدامات مدیریتی می‌توانند بر کارایی مراکز تکثیر تأثیرگذار باشند. خلوص ژنتیکی جمعیت و درون آمیزی همچنین ضعف سیستم ژنی مقاومت به بیماری‌ها می‌تواند فشار فزاینده بر جمعیت بگذارد. این فرضیات برای گوزن زرد که از دهه 1960 در مراکز تکثیر بودند ارزیابی شدند. از روش‌شناسی ترکیبی شامل جمع‌آوری داده زیستگاهی و جمعیتی طی دو سال (1401-1400) بازدید میدانی از مراکز تکثیر، مصاحبه با کارشناسان استان‌ها، آمار جمعیتی دو دهه قبل (1402-1372) استفاده شد. نتایج نشان داد که نرخ رشد در زیستگاه‌های مطلوب (30-15%r=) مناسب بود اما در زیستگاه‌های نامطلوب دارای طعمه خواری بالا، شیوع بیماری، فجایع محیطی یا با جابجایی انسانی نرخ رشد منفی (30- تا 20-%=r) بود. طبق نتایج اندازه جمعیت مؤسس و تعداد گوساله‌ها بر فراوانی جمعیت تأثیر مثبت داشت (p<0.01). نتایج نشان داد که جابه‌جایی‌های انسانی گاهی اوقات بر نسبت‌های جنسی و نرخ رشد تأثیر منفی می‌گذارد. میزان تولد سالیانه با سهم ماده‌ها و نسبت جنسی ارتباط مثبت داشت (p<0.01). چالش‌های عمده در دو گروه زیستگاهی (مساحت کم سایت­ها، فقر منابع و بحران‌های محیطی) و جمعیتی (اثر طعمه­خواری، جدال نرها، بیماری و ساختار نامناسب جمعیتی) مشاهده شد که می‌توانند سبب افزایش نرخ مرگ‌ومیر و کاهش نرخ رشد جمعیت شوند. میانگین سطح تهدیدات محیطی و انسانی پیرامون سایت­ها در مناطق تحت حفاظت به ترتیب (50%-40%) و زیاد بود. بین مراکز تفاوت معنی‌داری وجود داشت (p<0.01) و پناهگاه حیات‌وحش دشت ناز نسبت به بقیه از فشار محیطی و انسانی کمتری برخوردار بود. فرصت‌های مدیریتی در مناطق در حد ابتدایی (47%) و با محدودیت‌های زیاد همراه بود و هیچ‌گونه تفاوت معنی‌داری باهم نداشتند (p>0.05) و همگی از ضعف مدیریت برخوردار بودند. از طرفی نتایج ژنتیکی نشان داد که گونه گوزن زرد ایرانی کاملاً مجزا از گوزن زرد اروپایی است و اختلاط یا هیبریدی بین آنها در جمعیت وجود ندارد. جمعیت مراکز تکثیر ایران از خلوص ژنتیکی و درون­آمیزی برخوردار است و تمایزی بین مراکز مشاهده نشد. در ضمن ژن‌های مقاومت نسبت به بیماری در این گونه از چندشکلی برخوردار است و تا حدی نسبت به بیماری‌ها مقاوم هستند.