ارائه کننده: نبی اله خیرآبادی

استاد راهنما: دکترمهدی قدرتی شجاعی

استاد راهنمای دوم: دکتر بهروز ابطحی

استاد مشاور: دکتر ابوالقاسم روحی

استاد مشاور دوم: دکتر سرگئی وستوکوف

استاد ناظر داخلی: دکتر سیدجعفرسیف آبادی، دکتر مهدی عابدی

استاد ناظر خارجی: دکتر علیرضا ساری، دکتر عماد کوچک نژاد

نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر محمدصادق علوی یگانه

تاریخ: ۱۴۰۵/۰۴/۲۹

ساعت: ۱۳

مکان: سالن اصلی کاخ

چکیده:

جوامع زوپلانکتونی به دلیل نقش‌ اکولوژیکی خود در خدمات اکوسیستمی اهمیت بسزایی دارند. این جوامع به عنوان منبع اصلی مواد آلی و آغازگر شبکه‌های غذایی دریایی محسوب می‌شوند و با برقراری ارتباط بین مواد آلی و سطوح تغذیه‌ای بالاتر، نقش اساسی در چرخه مواد آلی در اکوسیستم‌های آبی ایفا می‌کنند. این مطالعه به بررسی پویایی مکانی-فصلی و عمقی جوامع زوپلانکتون در بخش جنوبی دریای خزر می‌پردازد و رویکردهای تاکسونومیک و صفات کارکردی (Functional trait) را در کنار هم به کار می‌گیرد. بر اساس ویژگی‌های ریخت‌شناسی و ساختاری، 15 گونه و گروه از جوامع زوپلانکتونی دائمی و موقتی شناسایی شدند. بیشترین تعداد گونه متعلق به رده کوپه پودا و کمترین تعداد گونه در رده Eurotatoria مشاهده شد. بیشترین فراوانی جوامع زوپلانکتونی در فصل زمستان منطقه نکا و کمترین آن در فصل پاییز منطقه محمودآباد بود. گونهAcartia (Acanthacartia) tonsaبیشترین فراوانی را در بین نمونه‌ها داشت و پس از آن گونهEurytemora grimmiقرار داشت و لارو Chironomidae کمترین فراوانی را به خود اختصاص داد. در این مطالعه همچنین، شانه دار مهاجمM. leidyiدارای بیشترین فراوانی در مرحله لاروی (0-5 میلی متر) و کمترین فراوانی در اندازه بالغ (>16 میلی متر) بود. بیشترین فراوانی شانه دار در لایه سطحی و کمترین میزان فراوانی در لایه عمقی مشاهده شد. ترکیب تاکسونومیک به طور قابل توجهی در ایستگاه‌ها، فصول و لایه‌های عمقی مختلف متغیر بود، در حالی که ترکیب صفات کارکردی عمدتاً پایدار باقی ماند و فقط با تغییر عمق واکنش نشان داد. شاخص‌های تنوع، غنای گونه‌ای و غنای کارکردی بیشتر در لایه سطحی و یکنواختی و تنوع شانون-وینر بیشترین مقدار را در لایه‌های عمیق‌تر نشان دادند. اندازه کوچک بدن (<۲ میلی‌متر)، رفتار تغذیه کمین فعال، همه‌چیزخواری، تخم‌ریزی کیسه‌ای، مهاجرت عمودی و اشکال غیرژلاتینی به طور مداوم در جامعه زوپلانکتون مشاهده شد. تفاوت در صفات کارکردی تا حد زیادی ناشی از تغییرات در تغذیه انتظاری غیر فعال و صفات فیتوپلانکتون‌خواری در طول فصول، مکان‌ها و عمق‌ها است. شاخص­های تنوع زیستی و تنوع کارکردی در مناطق، فصل­ها و عمق­های مختلف مورد بررسی قرار گرفت. شاخص‌های تنوع زیستی و کارکردی نشان دادند که عمق بر ترکیب کارکردی جوامع زوپلانکتون تأثیر می‌گذارد، در حالی که فصل و منطقه تغییرات معنی‌داری ایجاد نمی‌کنند. شاخص سیمپسون، که تسلط جامعه را نشان می‌دهد، بیشترین مقدار را در پاییز و منطقه محمودآباد نشان داد. همچنین شاخص شانون، نشان‌دهنده تنوع زیستی، در منطقه بابلسر و لایه عمقی بیشترین مقدار را داشت. در خصوص غنای گونه‌ای مارگالف در لایه سطحی بیشترین مقدار مشاهده شد و یکنواختی پایلو که نشان‌دهنده توزیع یکنواخت افراد در جامعه است، در منطقه نکا و لایه عمقی بیشترین مقدار را نشان داد. پارامترهای محیطی و داده‌های مبتنی بر صفات کارکردی ثبت و تحلیل شدند تا ساختار جامعه، تنوع و پویایی کارکردی مورد ارزیابی قرار گیرند. همچنین، پارامترهای محیطی به طور سیستماتیک همراه با داده‌های مبتنی بر صفات کارکردی ثبت و تحلیل شدند تا الگوهای ساختار جامعه، تنوع و ترکیب صفات کارکردی جوامع زوپلانکتونی ارزیابی شود و چگونگی تأثیر این پارامترها بر تغییرات در جوامع زوپلانکتون مشخص گردد. در این مطالعه، عوامل محیطی نظیر کدورت آب و عمق بر شاخص‌های تنوع کارکردی و ساختار جوامع زوپلانکتون اثرگذار بودند. تغییرات زیستگاهی مقادیر ایزوتوپ پایدار و موقعیت تغذیه­ایM. leidyiبرای اولین بار با تجزیه و تحلیل ایزوتوپ پایدار (δ¹³C, δ¹⁵N) در سواحل جنوبی دریای خزر انجام شد. سه اندازه مختلفM. leidyiو سه منبع غذایی ذرات آلی معلق (POM)، زوپلانکتون و لارو خود شانه دار مورد بررسی قرار گرفتند. منابع غذایی غالب برای مرحله لارویM. leidyiشامل زوپلانکتون و POM بود. منابع غذاییM. leidyiمرحله گذار شامل زوپلانکتون، لاروM. leidyiو POM بود. تغذیه مرحله بالغ بیشتر وابسته به زوپلانکتون و لاروهای خودM. leidyiبود. این نتایج تغییر در عادات تغذیه­ایM. leidyiدر سراسر مراحل زندگی و همچنین هم نوع خواری در جهت حفظ بقا در شرایط متغیر دریای خزر را تایید می­کند. به طور کلی، یافته‌ها نشان‌دهنده یک استراتژی اکولوژیکی تطبیقی است که با افزونگی کارکردی بالا مشخص می‌شود و به عنوان سپری در برابر نوسانات محیطی عمل کرده و تاب‌آوری اکوسیستم را تقویت می‌کند. تضاد بین تغییرات تاکسونومیک پویا و صفات کارکردی پایدار، اهمیت رویکردهای مبتنی بر صفات کارکردی را در درک واکنش‌های جوامع دریایی به تغییرات محیطی برجسته می‌سازد.