دکتر یوسف حجت نایب‌رئیس انجمن علمی هوای پاک ایران و مدرس این کارگاه، در ابتدا ضمن تشریح برخی اقدامات مرتبط با کاهش آلودگی هوا که وی در آن نقش داشته است مانند: تدوین و اجرای برنامه جامع کاهش آلودگی هوای تهران، حذف سرب از بنزین،‌ حذف گوگرد از گازوئیل، استاندارد آلودگی خودروها تا یورو۲،‌ متوقف کردن خط تولید خودروهای آلاینده مانند پیکان، تأسیس بزرگترین مرکز آزمایش آلودگی خودرو، تدوین مقررات از رده خارج کردن خودروهای فرسوده، راه‌حل‌های آلودگی هوا را به دو قسمت تقسیم کرد.

دکتر حجت گفت: در قبال آلودگی هوا دو نوع اقدام می توان انجام داد. یک دسته اقدامات به منظور کاهش آلودگی هوا (Mitigation) مانند معاینه فنی، حذف سرب، کنترل صنایع، تعیین استاندارد آلودگی و... است و دسته دوم اقداماتی که به منظور سازگاری با آلودگی هوا (Adaptation) انجام می شود. مانند تلاش برای کاهش زیان به خصوص در راستای حفظ سلامت که از آن جمله می توان به استفاده از ماسک،‌ اعلام شرایط اضطرار و یا تعطیلی اشاره کرد.  

رئیس دانشگاه تربیت مدرس در ادامه به تشریح قانون هوای پاک و محورهای اصلی آن شامل؛ شرایط اضطرار، خودرو و حمل و نقل، واحدهای تولیدی، انرژی، موتورخانه‌ها و ماهیت هر یک از آن‌ها پرداخت و با اشاره به دستور رئیس جمهور برای حل مشکل آلودگی هوا و تشکیل کارگروه «همکاری دولت و دانشگاه برای مدیریت آلودگی هوا» به ریاست وی در دانشگاه تربیت مدرس، در خصوص وظایف و اعضای کارگروه توضیحاتی ارائه کرد.

دکتر حجت راهکارهای کاهش آلودگی هوا که توسط این کارگروه گردآوری شده است را در دو بخش راهکارهای حاکمیتی شامل: راهکارهای اقتصادی، ۲راهکارهای مدیریتی، ۳راهکارهای فرهنگی-اجتماعی، مدیریت حمل و نقل و راهکارهای فنی شامل ۴ گروه: کاهش آلودگی خودروهای بنزینی، کاهش آلودگی خودروهای دیزلی، کاهش آلودگی منابع ساکن (صنایع، خانگی و...) و کاهش آلودگی های طبیعی، تقسیم و تشریح کرد.

وی همچنین از ۲ شاخص «امکان پذیر بودن» و «میزان مؤثر بودن» برای بررسی هر یک از راهکارها نام برد و افزود: در شاخص «امکان پذیر بودن» وجود منابع مالی کافی، دسترسی به فناوری و پذیرش اجتماعی و در شاخص «میزان مؤثر بودن»کاهش ارزشمند آلودگی در ازای هزینه انجام شده (هزینه-فایده) و کاهش آلاینده یا آلاینده های مسئول مورد بررسی قرار می‌گیرد.

دکتر حجت برخی راهکارهای اقتصادی را مانند اصلاح قیمت حامل‌های انرژی، افزایش عوارض خودروها با افزایش عمر، اخذ عوارض الکترونیکی برای تردد در اتوبان‌های شهری،‌ توقف تشویق خودرو سواری، کاهش فاصله قیمت بنزین معمولی و سوپر، به روزآوری جرایم رانندگی در حدی که بازدارندگی ایجاد کند، مالیات سبز،‌ اصلاح نرخ حمل و نقل عمومی برای اقتصادی شدن آن و صرف درآمدهای ترافیکی در راستای حل مشکل عنوان کرد. همچنین در اشاره به راهکارهای مدیریتی از تبدیل خدمات حضوری به مجازی، تغییر ساعات مدارس و اداره‌ها،‌ تبدیل خیابان‌های مناسب به پیاده‌راه، توسعه شهری حول ایستگاه‌های حمل و نقل عمومی، آمایش سرزمین و کاهش جمعیت/فعالیت در شهرهای بزرگ، رعایت نکات شهرسازی، تدوین مقررات تسهیل کننده حمل و نقل عمومی، نام برد.

نایب‌رئیس انجمن علمی هوای پاک ایران، راهکارهای فرهنگی مانند توسعه فرهنگ پیاده‌روی، دوچرخه‌‌سواری، استفاده کمتر از خودروهای شخصی، استفاده بیشتر از حمل و نقل عمومی، صرفه‌جویی، همپایی در خودروهای شخصی و اینترنتی همچنین توسعه مطالبه‌گری مردم در مورد کاهش آلودکی هوا را نیز بسیار مؤثر دانست.

جایگزینی اتوبوس‌های دیزل با اتوبوس‌های برقی یا گازسوز، ارتقاء استانداردهای آلودگی دیزلی، ممانعت از تردد دیزل‌های فرسوده، جایگزین کردن کامیون‌ها با کامیون‌های نو دارای استاندارد یورو۴، نصب فیلتر دوده روی اتوبوس‌ها و کامیون‌های غیر فرسوده، توسعه حمل و نقل عمومی، توسعه دوچرخه و وسایل نقلیه اشتراکی، توسعه خطوط راه‌آهن حومه‌ای، تغییر محدودیت‌های طرح ترافیک و طرح آلودگی هوا، ایجاد کمربند سبز درختکاری، ممانعت از خشکی مفرط بیابان‌ها، دیپلماسی محیط زیستی، مالچ پاشی، خروج صنایع از شهرهای بزرگ، نصب تجهیزات کاهنده، تغییر فرایند تولید و ایجاد صنعت سبز، نظارت دقیق بر صنایع، معاینه فنی موتورخانه‌ها، تدوین استانداردهای مرتبط با مصرف انرژی برای ساختمان‌ها، جلوگیری از زباله‌سوزی، مدیریت پسماند و ضایعات کشاورزی، برخی دیگر از راهکارهای فنی ارائه شده در این کارگاه بود که باید امکان پذیری و مؤثربودن آن ها بررسی شود.

دکتر حجت با بیان یک باور عمومی مبنی براینکه آلودگی هوا سال به سال بیشتر می‌شود و تا کنون اقدام جدی برای کنترل آن در کشور انجام نشده است یا اقدامات بسیار کم اثر بوده، خاطر نشان کرد:‌ اقدامات خوبی مانند توسعه مترو، خطوط BRT ، معاینه فنی، حذف سرب از بنزین، کاهش گوگرد گازوئیل و اتوبوس‌های برقی صورت گرفته که کاملا مؤثر بوده و مانع بیشتر شدن آلودگی هوا شده است. آمارها نشان می دهد که در ۲۵ سال اخیر روند برخی آلاینده‌ها ثابت مانده و برخی حتی کاهش داشته‌اند.

وی تأکید کرد:‌ بر خلاف تصور عمومی روند بلند مدت آلودگی‌ها صعودی نیست و به دلیل افزایش حساسیت نسبت به آلودگی و سخت‌گیرانه‌تر شدن استانداردها این نگرانی در مردم شکل گرفته است. پس نباید نا امید باشیم و بدانیم که اگر کار کنیم بدون شک به نتیجه خواهیم رسید.

دکتر حجت به آلاینده‌های مختلف که موجب آلودگی هوای شهرهای کشور می شوند اشاره کرد و از PM2.5 به عنوان آلاینده مسئول نام برد و گفت:‌ بطور کلی PM مسئول ۸۴ درصد روزهای آلاینده سال است اما در مورد آلودگی هوای زمستان،‌ آلاینده مسئول PM2.5 است و سایر آلاینده‌ها نقشی ندارند. حدود نیمی از روزهای پاییز و زمستان شاخص PM2.5 بالای ۱۰۰ و دو تا ۳ برابر حد مجاز است. سهم خودروها در انتشار آلاینده مسئول ۵۹ درصد است. منابع اصلی انتشار PM2.5 که مشکل اصلی ما می باشد شامل: منابع طبیعی به دلیل خشک بودن کشور و بی آبی و منابع انسان ساز است. انتشار ذرات از اگزوز و انتشار ذرات غیر اگزوز (سایشی) از جمله مهمترین منابع هستند. PM2.5 منتشر شده از اگزوز بخش کوچکی از آلایندگی را موجب می شود و فقط ۱۰ درصد ذرات از اگزوز است.

وی در ادامه راهکارهای مختلف مانند معاینه فنی، استاندارد آلودگی خودروها، کیفیت سوخت،‌ برقی شدن خودروها را در کاهش PM2.5 و میزان امکان پذیری و مؤثر بودن هر یک را بررسی کرد و افزود: سالانه ۳هزار همت یارانه سوخت و ۳۰۰ همت رانت خودرو داده می شود که با این مبلغ می توان مترو تهران را دو برابر توسعه داد. کاهش یارانه سوخت و افزایش قیمت بنزین در صورت حمایت دولت از حمل و نقل عمومی و پرداخت هزینه واقعی توسط مصرف کننده خودرو راهکاری ست که باید امکان پذیری و تبعات اجتماعی آن بررسی شود.

دکتر حجت در پایان برای دریافت راهکارها و پیشنهادات اعلام آمادگی کرد.