ارائه کننده: ناصر ابراهیمی ملکشاه

استاد راهنما: دکتر سیدمحسن حسینی

استاد مشاور: دکتر امید اسماعیل زاده

استاد مشاور دوم: دکتر یحیی کوچ

استاد ناظر داخلی: دکتر مسعود طبری، دکتر سیدجلیل علوی

استاد ناظر خارجی: دکتر خسرو ثاقب طالبی، دکتر حمید جلیلوند

نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر حامد یوسف زاده

تاریخ:‌ ۱۴۰۵/۰۷/۲۹

ساعت: ۰۸:۰۰

مکان: ساختمان علوم دریایی

چکیده:

گیاه داردوست (Hedera pastuchoviiWoron) به عنوان یک گونه بالارونده و همیشه‌سبز، با رشد سریع و پراکنش گسترده، در برخی مناطق به عنوان گونه مهاجم عمل کرده و اثرات قابل توجهی بر ساختار و عملکرد اکوسیستم‌های جنگلی دارد. حضور این گونه بر درختان میزبان موجب رقابت برای نور، آب و مواد غذایی شده و می‌تواند کاهش فتوسنتز، ضعف فیزیولوژیک و افزایش ریسک شکستگی و آسیب‌های بیماری را به همراه داشته باشد. با این حال، نقش دقیق آن در ارتباط با ویژگی‌های رویشگاهی و گونه‌های میزبان در جنگل‌های هیرکانی کمتر شناخته شده است. این پژوهش با هدف بررسی ارتباط پراکنش داردوست با شرایط محیطی، ویژگی‌های خاک، مشخصات درختان میزبان و اثرات اکوفیزیولوژیک آن در جنگل‌های لفور و فیروزجاه انجام شد. نمونه‌برداری در گرادیان ارتفاعی ۲۰۰ تا ۲۵۰۰ متر انجام گرفت و قطعات نمونه مربعی‌شکل برای ثبت پارامترهای توپوگرافی، پوشش گیاهی و ویژگی‌های درختان میزبان شامل گونه، قطر، ارتفاع و وضعیت آلودگی به داردوست ایجاد شد. نمونه‌های خاک از نقاط دارای حضور و عدم حضور داردوست جمع‌آوری و پارامترهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی شامل بافت، pH، ماده آلی، کربن ، نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم و منیزیم خاک و لایه آلی (لاشبرگ)، فعالیت میکروبی خاک شامل زیتوده کربن و نیتروژن، تنفس پایه و برانگیخنه خاک و فعالیت آنزیمی خاک شامل (اوره‌آز، اینورتاز، اسید فسفاتاز و آریل‌سولفاتاز) اندازه‌گیری شدند. علاوه بر این، صفات ریختی برگ و بذر داردوست شامل مساحت برگ، طول و عرض برگ، طول و عرض روزنه و تراکم روزنه و ارتباط آن‌ها با ارتفاع ثبت شد. داده‌ها با استفاده از آزمون‌های آماری شامل تحلیل واریانس یک‌طرفه، آزمون توکی و آزمون کای‌دو تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان داد که ارتفاع از سطح دریا تأثیر معنی‌داری بر ویژگی‌های خاک، فعالیت میکروبی و شاخص‌های برگ دارد. با افزایش ارتفاع تا حدود ۶۰۰ متر، درصد رس، کربن، ماده آلی، نیتروژن و عناصر غذایی خاک افزایش یافت، اما در ارتفاعات بالاتر کاهش پیدا کرد. فعالیت میکروبی خاک کربن و نیتروژن در ارتفاعات میانی بیشترین مقدار را نشان داد. مقادیر فعالیت آنزیمی خاک نیز تحت تأثیر داردوست کاهش یافت؛ به طوری که اوره‌آز، اینورتاز، اسید فسفاتاز و آریلوفسفاتاز در نقاط دارای داردوست کمتر از نقاط کنترل بودند. این کاهش فعالیت آنزیمی نشان‌دهنده اختلال داردوست در فرآیندهای زیستی خاک و چرخه مواد غذایی است.  در سطح گیاهی، درصد تاج پوشش و ارتفاع درختان میزبان با افزایش ارتفاع بیشتر شد، در حالی که بیشترین قطر برابر سینه در ارتفاعات میانی مشاهده گردید. حضور داردوست بیشترین اثر را بر گونه‌های میزبان خاص مانند کلهو و پلت داشت و همبستگی مثبت معنی‌داری بین فراوانی این گونه‌ها و آلودگی به داردوست مشاهده شد. صفات برگ داردوست، شامل مساحت و عرض برگ، با افزایش ارتفاع کاهش یافت، اما ابعاد و تراکم روزنه افزایش پیدا کرد. مقادیر میانگین برگ و روزنه در مناطق دارای داردوست نسبت به مناطق بدون داردوست کاهش نشان داد و این امر می‌تواند باعث کاهش بازده فتوسنتزی و کاهش بازگشت مواد آلی به خاک شود. به این ترتیب، حضور داردوست در تمام ارتفاع‌ها اثرات منفی قابل توجهی بر کیفیت خاک، عناصر غذایی، فعالیت میکروبی و آنزیمی، و صفات برگ و روزنه دارد. ارتفاع از سطح دریا به عنوان عامل اصلی تغییر ویژگی‌های خاک و گیاه عمل می‌کند، اما اثر داردوست در تمام ارتفاع‌ها پایدار بوده و باعث اختلال در چرخه مواد، کاهش توان فتوسنتزی میزبان‌ها و کاهش کیفیت اکوسیستم جنگل‌های هیرکانی می‌شود. مدیریت حضور داردوست برای حفظ سلامت درختان میزبان و پایداری اکوسیستم ضروری است.