ارائه کننده: لاله رجبعلی تبار

استاد راهنما: دکتر امیرحسین اسماعیلی تمندگانی

استاد مشاور: دکتر سارا شکرپور

استاد ناظر داخلی: دکتر نعمت اله محمودی

استاد ناظر خارجی: دکتر فرید فیروزبخش

نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر نعمت اله محمودی

تاریخ:‌۱۴۰۵/۰۷/۲۹

ساعت:‌ ۱۰:۳۰

مکان: ساختمان علوم دریایی سالن دفاع

چکیده:

تعیین جنسیت در ماهیان می‌تواند تحت تأثیر عوامل محیطی، از جمله دما، قرار گیرد و تغییرات دمایی در مراحل حساس رشد ممکن است نسبت جنسی جمعیت را تغییر دهد. با توجه به اهمیت ماهی سفید دریای خزر(Rutilus kutum)در تکثیر مصنوعی و برنامه‌های بازسازی ذخایر، پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر دمای پرورش دوران لاروی بر نسبت جنسی ماهی سفید دریای خزر، تعیین دامنه تحمل حرارتی و دوره حساس به دما و بررسی برخی شاخص‌های فیزیولوژیک مرتبط با تنش حرارتی و بیان ژنcyp19a1a انجام شد. بدین منظور، تحمل حرارتی لاروها در دامنه دمایی ۲۲ تا ۳۸ درجه سانتی‌گراد طی ۹۶ ساعت بررسی و دمای ۳۲ درجه سانتی‌گراد به‌عنوان دمای تیمار حرارتی انتخاب شد. سپس لاروها در بازه‌های شش‌روزه و در زمان‌های مختلف دوران لاروی در معرض دمای ۳۲ درجه سانتی‌گراد قرار گرفتند و پس از پایان هر تیمار، تا ۱۵۵ روز پس از تفریخ در دمای ۲۲ درجه سانتی‌گراد پرورش یافتند. در پایان دوره، نسبت جنسی با استفاده از بررسی بافت‌شناسی گناد تعیین شد. همچنین، برخی شاخص‌های فیزیولوژیک مرتبط با تنش حرارتی و بیان ژن cyp19a1a بررسی شدند.

نتایج نشان داد زنده‌مانی لاروها در دماهای ۲۲ تا ۳۲ درجه سانتی‌گراد بالا بود، درحالی‌که با افزایش دما به ۳۴ و ۳۶ درجه سانتی‌گراد، مرگ‌ومیر افزایش یافت و در دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد تمامی لاروها تلف شدند. اثر دوره مواجهه با دمای بالا بر نسبت جنسی معنی‌دار بود. (023/0=p) بیشترین نر‌سازی در مراحل ابتدایی دوران لاروی و به‌ویژه در بازه ۷ تا ۱۲ روز پس از تفریخ مشاهده شد؛ به‌طوری‌که نسبت نرها در این بازه به 100 درصد رسید، درحالی‌که این مقدار در گروه شاهد 3/33 درصد بود. با افزایش سن لاروها، شدت پاسخ به تیمار حرارتی کاهش یافت و در بازه ۶۷ تا ۷۲ روز پس از تفریخ، نسبت نرها به 9/59 درصد رسید. همچنین، افزایش دما با تغییر شاخص‌های فیزیولوژیک از جمله گلوکز، لاکتات و کورتیزول و بیان نشدن ژنcyp19a1aهمراه بود.

در مجموع، افزایش دما در دوران لاروی می‌تواند نسبت جنسی ماهی سفید دریای خزر را به سمت نر‌سازی تغییر دهد و شدت این پاسخ به مرحله تکوینی وابسته است. نتایج نشان‌دهنده وجود یک دوره حساس حرارتی در مراحل اولیه دوران لاروی و کاهش تدریجی حساسیت به دمای بالا با پیشرفت تکوین است. همچنین، هم‌زمانی افزایش پاسخ فیزیولوژیک به تنش حرارتی و کاهش بیانcyp19a1aبا افزایش نسبت نرها، می‌تواند بیانگر ارتباط این تغییرات با فرایند تمایز جنسی باشد. این یافته‌ها می‌تواند در مدیریت دمایی مراحل اولیه پرورش، تکثیر مصنوعی و برنامه‌های بازسازی ذخایر ماهی سفید دریای خزر مورد استفاده قرار گیرد.