وبینار تخصصی «ابرالنینو ۲۰۲۶ و بارش و دمای ایران: از واقعیت علمی تا جوسازیهای غیرعلمی» برگزار شد
وبینار تخصصی «ابرالنینو ۲۰۲۶ و بارش و دمای ایران: از واقعیت علمی تا جوسازیهای غیرعلمی» با هدف ارتقای سواد اقلیمی و تفکیک یافتههای علمی از ادعاهای غیرعلمی طی دو جلسه ۲۳ و ۲۴ مهر برگزار شد.
به همت انجمن علمی دانشجویی آب و هواشناسی دانشگاه تربیت مدرس، وبینار تخصصی «ابرالنینو ۲۰۲۶ و بارش و دمای ایران: از واقعیت علمی تا جوسازیهای غیرعلمی» با تدریس علیرضا سعادت مقدسی، دانشجوی دکتری هواشناسی کشاورزی دانشگاه تهران، در دو جلسه برگزار شد. این نشست با هدف ارتقای سواد اقلیمی، تفکیک یافتههای علمی از ادعاهای غیرعلمی و بررسی اثرات احتمالی ابرالنینو بر دما و بارش ایران در سال ۲۰۲۶ در دو جلسه طراحی شده بود. جلسه نخست به مفاهیم پایه و کلیات اثرات این پدیده اختصاص داشت و جلسه دوم با عنوان «مسیر ابر ENSO بر جو ایران» به تحلیل عمیقتر سازوکارها و رخدادهای حدی پرداخت.
در جلسه اول، مدرس ابتدا به تشریح مفاهیم پایه ENSO، تفاوت النینو، لانینا و ابرالنینو، و روند شاخص ۱+۲ در سال ۲۰۲۶ پرداخت. سپس پیوندهای دورست، الگوهای دینامیکی–همدید مؤثر بر اقلیم ایران، مسیرهای انتقال رطوبت و تأثیر این پدیده بر نوسان دما، الگوی بارش، خشکسالی و سیلاب در مناطق مختلف کشور تحلیل شد. همچنین با مرور رویدادهای تاریخی همچون ۱۹۹۷، ۲۰۱۶ و ۲۰۲۳، محدودیتهای پیشبینی فصلی و نقش عدم قطعیت در تفسیر خروجی مدلها به بحث گذاشته شد. در بخش پایانی این جلسه، شرکتکنندگان با کاربرد شاخصهای دورپیوندی مانند SPI، ONI و Nino در پایش خشکسالی و ترسالی آشنا شدند و بر لزوم پرهیز از جوسازیهای غیرعلمی و ارائه توصیههای مبتنی بر شواهد برای مدیریت منابع آب، کشاورزی و مدیریت بحران تأکید شد.
جلسه دوم با تمرکز بر «مسیر ابر ENSO بر جو ایران» و با بررسی شواهد اقیانوسی–جوی و شاخصهای کلیدی در دورههای ابرالنینو، از جمله ۱۹۸۲–۱۹۸۳، ۱۹۹۷–۱۹۹۸، ۲۰۱۵–۲۰۱۶ و دادههای موجود برای ۲۰۲۶ برگزار شد. مدرس با تحلیل شاخصهایی مانند Niño 1+2، ONI، SOI، IOD، MJO و SCAND نشان داد که فعالیت MJO در رویدادهای ابرالنینو نقش تعدیلکننده دارد و میتواند شدت و مکان رخدادهای حدی را تغییر دهد. در ادامه، پیامدهای این الگوها بر ایران با مثالهایی همچون بارش فوقسنگین ۶ اکتبر ۲۰۱۸ در سواحل خزر (رامسر ۲۷۱ میلیمتر و نوشهر ۲۳۶ میلیمتر) و سیلابهای فروردین ۱۳۹۸ در کرمانشاه و گلستان تحلیل شد. بخش مهمی از ارائه به تحلیل همدیدی–دینامیکی این رخدادها اختصاص داشت؛ از جمله نقش رودخانههای جوی، شار رطوبت، کمفشار بریدهشده، ناوه دریای سرخ و الگوهای دورپیوندی در تشدید بارشهای سیلآسا. مقایسه بیهنجاریهای بارش ایران و خاورمیانه در سالهای ۱۹۹۷–۱۹۹۸ و ۲۰۱۹، همراه با بررسی شاخص SCAND و تأثیر آن بر خشکسالی و ترسالی، نشان داد که درک درست این سازوکارها برای پیشآگاهی و مدیریت بحران ضروری است. در بخش پایانی جلسه دوم، چشمانداز زمستان ۲۰۲۶ با تأکید بر گردش قطبی، گرمایش ناگهانی استراتوسفری (SSW)، پوشش برف اوراسیا و شرایط النینو/لانینا مورد بحث قرار گرفت و بر لزوم احتیاط در تفسیر پیشبینیهای فصلی و پرهیز از جوسازیهای غیرعلمی تأکید شد.
این وبینار دو جلسهای با پرسش و پاسخ تخصصی و جمعبندی نکات کلیدی به کار خود پایان داد و مقرر شد ادامه این سلسله نشستها با تمرکز بر تحلیلهای منطقهای و کاربردهای عملی اقلیم در برنامهریزی شهری، کشاورزی و مدیریت منابع آب برگزار شود.