ارائه کننده: امیرمحمد حبیبی

استاد راهنما: دکتر سیدمحمود قاسمپوری

استاد مشاور: دکتر پوریا سپهوند

استاد ناظر داخلی: دکتر مهدی غلامعلی فرد

استاد ناظر خارجی: دکتر علیرضا محمدی

نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر نادر بهرامی فر

تاریخ: ۱۴۰۵/۰۶/۳۰ 

ساعت: ۱۳:۰۰ 

مکان: سالن اصلی کاخ

چکیده:

کاهش جمعیت مرال (Cervus elaphus maral) و نقش این گونه در فرایندهای اکولوژیک، ضرورت اجرای برنامه‌های بازوحشی‌سازی و ارزیابی پیامدهای آن را آشکار می‌سازد. مطالعه حاضر با هدف ارزیابی استقرار مکانی، الگوی حرکتی و انتخاب زیستگاه مرال‌های بازوحشی‌شده طی سه ماه نخست پس از رهاسازی در جنگل تحقیقاتی دانشگاه تربیت مدرس انجام شد. در این مطالعه، چهار فرد مرال شامل یک نر و سه ماده با استفاده از گردنبندهای GPS-GSM پایش و ۷۶۳ موقعیت معتبر ثبت شد. محدوده خانگی با روش‌های KDE و MCP برآورد و تغییرات حرکتی، فاصله از محل رهاسازی و تفاوت‌های جنسی بررسی شد. همچنین، اثر متغیرهای محیطی، پوشش گیاهی و عوامل انسانی بر استفاده از زیستگاه با استفاده از GLM و GAM ارزیابی و محدوده‌های برآوردشده با داده‌های دوربین تله‌ای و پایش میدانی اعتبارسنجی شدند. ویژگی‌های پوشش گیاهی داخل و خارج محدوده‌های استفاده نیز مقایسه شد. جابه‌جایی روزانه با گذشت زمان کاهش معناداری پیمود (005/0 = P ،۲۷۵/0- = ρ)‎ که بیانگر کاهش حرکات اکتشافی و شکل‌گیری تدریجی الگوی فضایی پایدارتر بود. محدوده خانگی نر بزرگ‌تر از ماده‌ها بود (۶۴۳٫۸۲ در برابر ۱۵۲٫۶۴ هکتار) و فاصله متوسط بیشتری از محل رهاسازی داشت (۱۷۸۴ در برابر ۶۰۲ متر). انتخاب زیستگاه تحت تأثیر ارتفاع، شیب، فاصله از ایستگاه حفاظتیو چشمه‌ها، تراکم دام و سم‌داران و ویژگی‌های پوشش گیاهی قرار داشت و برای برخی متغیرها روابط غیرخطی مشاهده شد. اگرچه تنوع آلفای پوشش گیاهی تفاوت معناداری نداشت، ترکیب گونه‌ای بین دو ناحیه (داخل و خارج از محدوده خانگی) متفاوت بود (014/0 P = ،PERMANOVA). این یافته‌ها نشان می‌دهد که مرال‌های بازوحشی‌شده در سه ماه نخست، از مرحله اکتشاف فضایی به سوی استقرار و استفاده منظم‌تر از زیستگاه حرکت می‌کنند و الگوی استفاده از فضا تحت تأثیر هم‌زمان ویژگی‌های محیطی، منابع، ساختار پوشش گیاهی و عوامل انسانی قرار دارد. بر این اساس، حفظ کیفیت و پیوستگی زیستگاه، کنترل فشار ناشی از دام و تداوم پایش پس از رهاسازی، می‌تواند نقش مهمی در تثبیت جمعیت مرال طی مراحل اولیه بازوحشی‌سازی داشته باشد.