ارائه کننده: زهرا عزیزی

استاد راهنما: دکتر سیدمحمود قاسمپوری

استاد مشاور: دکتر محمود صوفی

استاد مشاور دوم: دکتر مرجان سیدی

استاد مشاور سوم: دکتر یورگ مولر

استاد ناظر داخلی: دکتر مهدی قدرتی شجاعی، دکتر مهدی غلامعلی فرد

استاد ناظر خارجی: دکتر مریم شهبازی، دکتر معصومه ملک

نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر نادر بهرامی­فر

تاریخ: 29/04/1405

ساعت: ۱۰ 

مکان: سالن اصلی کاخ

چکیده:

مطالعه حاضر با هدف بررسی اثر ترکیبی مناطق حفاظت‌شده، عوامل محیطی، تهدیدات انسانی و نقش درختان رلیکت لرگ و انجیلی بر تنوع زیستی قاب‌بالان در محدوده مرکزی جنگل‌های هیرکانی انجام شد. مجموعاً ۴۸ پلات ۲۰×۲۰ متر (۲۴ پلات حفاظت‌شده و ۲۴ پلات حفاظت‌نشده) در رویشگاه‌های چهار گونه درختی لرگ، انجیلی، راش و ممرز در سه دوره نمونه‌برداری در تابستان ۱۴۰۲ بررسی شد. قاب‌بالان با استفاده از تله‌های پروازی و گودالی جمع‌آوری گردیدند. ده متغیر محیطی شامل ارتفاع، میانگین قطر برابر سینه، حجم خشکه‌داران افتاده و ایستاده، تعداد و غنای درختان زنده، درصد پوشش گیاهی کف جنگل، غنای گیاهی کف­پوش جنگل، تعداد توده سرگین و حجم کل چوب مرده اندازه‌گیری شد. تنوع آلفا (غنا، شانون، سیمپسون)، بتا و گاما محاسبه گردید. اثر متغیرها بر فراوانی، غنا، تنوع بتا و زیست‌توده با مدل‌های ترکیبی خطی تعمیم‌یافته (GLMM) مدل‌سازی شد. برای برآورد همزمان فراوانی و احتمال تشخیص ۱۱ خانواده قاب‌بالان (Cerambycidae، Buprestidae، Tenebrionidae، Lucanidae، Carabidae، Staphylinidae، Silphidae، Geotrupidae، Scarabaeidae، Histeridae و Trogidae) از مدل­سازی ‌ N-mixture استفاده گردید. در مجموع ۲۶۷۷۶ نمونه متعلق به ۲۰ خانواده، ۸۱ جنس و ۹۱ گونه شناسایی شد. گونه بوم­زاد Carabus sculpturatus  منحصرا در توده‌های رلیکت لرگ شناسایی شد. تنوع آلفا، بتا و گاما در مناطق حفاظت‌شده و رویشگاه‌های رلیکت به طور معنی‌داری بیشتر از مناطق حفاظت‌نشده و غیر رلیکت بود. مدل‌های GLMM نشان دادند که قطر برابر سینه، زمان نمونه‌برداری و ارتفاع اثر مثبت معنی‌دار و حجم خشکه‌دار افتاده اثر منفی قابل توجه بر فراوانی قاب‌بالان دارند. درصد پوشش گیاهی کف­پوش جنگل بیشترین اثر مثبت را بر غنای گونه‌ها نشان داد. تنوع بتا تحت تاثیر مثبت قطر برابر سینه و درجه حفاظت و تاثیر منفی غنای گیاهی کف­پوش جنگل قرار گرفت. مدل‌های N‑mixture  آشکار ساختند که فراوانی خانواده‌های وابسته به چوب Cerambycidae، Histeridae، Silphidae، Trogidae  در توده‌های رلیکت و مناطق با حجم چوب‌مرده بیش­تر به طور قابل توجه بیشتر است. افزایش چرای دام با افزایش فراوانی Scarabaeidae باعث افزایش زیست‌توده شد. با افزایش ارتفاع، فراوانی برای Carabidae  و  Scarabaeidae  افزایش یافت. گذشت زمان در طول دوره نمونه‌برداری نیز بر احتمال تشخیص و فراوانی بسیاری از خانواده‌ها اثرگذار بود. این پژوهش برای اولین بار در جنگل‌های هیرکانی با تلفیق مدل‌های GLMM و N‑mixture نشان می‌دهد که مناطق حفاظت‌شده و درختان رلیکت از طریق افزایش ناهمگنی زیستگاه، حفظ چوب‌مرده، کاهش چرای دام و فراهم کردن میکروزیستگاه‌های تخصصی، تنوع آلفا، بتا، گاما و زیست‌توده قاب‌بالان را حفظ می‌کنند. یافته‌های ما بر اهمیت حفظ چوب‌مرده، مدیریت چرای دام و حفاظت از توده‌های رلیکت لرگ و انجیلی به عنوان مؤلفه‌های کلیدی در حفاظت از تنوع زیستی قاب‌بالان جنگل‌های هیرکانی تأکید می‌کند.