ارائه کننده: فاطمه اسمعیل زاده اشینی

استاد راهنما: دکتر حمیدرضا مرادی رکابدارکلائی

استاد مشاور: دکتر مهدی وفاخواه

استاد ناظر داخلی: دکتر وحید موسوی

استاد ناظر خارجی: دکتر محمودی آذری

نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر سیدحمیدرضا صادقی

تاریخ: ۱۴۰۴/۱۱/۱۳ 

ساعت: ۱۳

مکان: سالن اصلی کاخ

چکیده:

بررسی داده‌ها و نمایه‌های‌حدی اقلیمی به‌عنوان ابزارهایی کارآمد برای شناسایی تغییرات ساختاری اقلیم و ارزیابی رخدادهای نادر اما پرمخاطره، اهمیت ویژه‌ای دارد. نمایه‌های‌حدی دما و بارش می‌توانند تغییرات مربوط به امواج گرمایی و سرمایی، بارش‌های شدید، دوره‌های خشک ممتد و نوسانات شدید اقلیمی را با دقت بیشتری نسبت به شاخص‌های میانگین آشکار سازند. هدف اصلی پژوهش حاضر، تحلیل اثرات تغییر اقلیم بر داده‌ها و نمایه‌های‌حدی دما و بارش در سواحل جنوبی دریای خزر و بررسی روندهای زمانی این شاخص‌ها در است. در این پژوهش، از داده‌های روزانه دمای کمینه، دمای بیشینه و بارش ایستگاه‌های هواشناسی منتخب در سواحل جنوبی دریای خزر استفاده شده است. به‌منظور استخراج نمایه‌های‌حدی اقلیمی، از نرم‌افزار RClimDex بهره گرفته شد. به‌منظور بررسی روند در سری‌های زمانی داده‌ها اقلیمی، از آزمون ناپارامتری Mann–Kendall استفاده شد. برای شبیه‌سازی و ارزیابی تغییرات آینده دما، بارش و نمایه‌های‌حدی، از مدل ریزمقیاس‌نمایی آماری SDSM استفاده گردید. تحلیل روند بارش ماهانه در 8 ایستگاه سواحل جنوبی دریای خزر طی دوره 1951 تا 2024 نشان داد که تغییرات بارش در منطقه الگوی یکنواختی ندارد. تغییرات بارش روزانه نشان می‌دهد که تمامی ایستگاه‌‌های مورد مطالعه به جز قراخیل و رشت دارای روند افزایشی معنادار می‌باشند. نتایج بارش سالانه نشان داد که گرگان، رامسر و بابلسر بیشترین روند افزایشی معنی‌دار را داشتند، در حالی‌که قراخیل و نوشهر بیشترین روند کاهشی را تجربه کردند. تحلیل روند دمای‌بیشینه در دوره پایه مورد مطالعه در 8 ایستگاه ساحلی سواحل جنوبی دریای ‌خزر نشان می‌دهد که روند دمای‌ بیشینه در اکثر ایستگاه‌ها افزایشی بوده، اما شدت و معنی‌داری آن در ایستگاه‌های مختلف، متفاوت است. افزایش معنی‌دار دمای کمینه، به‌ویژه در ایستگاه‌های بابلسر، قراخیل و آستارا در سطح معنی‌داری ۵ درصد معنی‌دار می‌باشند. تحلیل نمایه‌های‌حدی دمایی در ایستگاه‌های سواحل جنوبی دریای خزر نشان می‌دهد که گرمایش منطقه‌ای طی دوره آماری مطالعه، هم در مقیاس شب و هم روز به‌طور واضح قابل مشاهده است. بر اساس شاخص‌های دمای کمینه و بیشینه ماهانه و روزانه، روند افزایش دما در اغلب ایستگاه‌ها معنی‌دار در سطح ۵ تا ۱ درصد بوده و بیشترین میزان افزایش در ایستگاه‌های رامسر، نوشهر، بابلسر و قراخیل ثبت شد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که گرمایش شبانه و روزانه در منطقه همزمان رخ داده و روندهای افزایشی دماهای‌حدی، چه در روزهای بسیار گرم و چه در شب‌های گرم، در تمامی ایستگاه‌ها پایدار و معنادار هستند. یافته‌های حدی بارش نشان می‌دهد که شدت و فراوانی رخدادهای‌حدی و فوق‌حدی مربوط به نمایه‌های بارش افزایش یافته است. هرچند الگوهای مکانی همچنان ناهمگن باقی مانده‌اند. در دوره‌های آتی، افزایش دما و کاهش نسبی بارش می‌تواند رخ دهد. نتایج نمایه‌های‌حدی بارش برای آینده نشان می‌دهد که تغییر اقلیم نه تنها موجب افزایش شدت و تداوم بارش‌ها و خشکی‌ها شده، بلکه توزیع زمانی و مکانی بارش‌ها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.