ارائه کننده: یدالله داودی

استاد راهنما: دکتر مسعود طبری کوچکسرائی

استاد مشاور: دکتر سیداحسان ساداتی

استاد مشاور دوم: دکتر مارتین کارل فردریش بادر

استاد ناظر داخلی: دکتر سیدجلیل علوی، دکتر سیدمحسن حسینی

استاد ناظر خارجی: دکتر وحید اعتماد، دکتر یونس رستمی کیا

نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر حامد یوسف زاده پایین رودپشتی

تاریخ: ۱۴۰۴/۱۱/۱۲ 

ساعت: ۱۰ 

مکان: سالن اصلی کاخ

چکیده:

انتخاب گونه‌های مقاوم‌ به خشکی برای تولید نهال در نهالستان‌ها و کاشت در عرصه‌های طبیعی مناطق خشک دارای اهمیت است. گلابی وحشی (Pyrus boissieriana Buhse) و کرمازو ( (Quercus atropatenaO. Schwarz & Hess از گونه‌های بومی جنگل‌های هیرکانی محسوب می‌شوند که از لحاظ بوم‌شناختی دارای اهمیت فراوان هستند. پژوهش حاضر با هدف مقایسه تحمل به خشکی نهال‌های این دو گونه تحت تاثیر قارچ های میکوریزی (تلقیح انفرادیRhizophagus irregulaisوGlomusmosseae و تلفیق این دو) با تأکید بر صفات مرفولوژیکی، فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل دو گونه (کرمازو و گلابی وحشی) و دوره آبیاری (شامل آبیاری 3 روزه و آبیاری 7 روزه) بود. از آنجا که در ارتباط با تعیین کلونیزاسیون یا همزیستی ریشه تحت تاثیر قارچ‌ها در آزمایشگاه، داده های مشاهده شده با خطا همراه بود، تجزیه و تحلیل آماری مربوط به تاثیر قارچ‌ها در نتایج وارد نشد و فقط یافته‌های حاصل از تاثیر کم‌آبی در نتایج نشان داده شد. از این رو، آنالیز آماری این تحقیق به صورت فاکتوریل دو عامله (گونه × کم‌آبی) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار انجام شد. نتایج آشکار ساخت که، پس از یک دوره رویشی شش ماهه، درصد زنده‌مانی تمامی تیمارها (صرف نظر از تاثیر تیمارهای میکوریزی) بیش از 90 درصد به‌دست آمد. بیشترین رویش قطری (10 میلی‌متر) متعلق به نهال‌های گلابی در آبیاری 3 روزه بود. زی‌توده ریشه در نهال‌های کرمازو (5/8 ‌گرم) بیشتر از گلابی (7/3 ‌گرم) بود. بیشترین اندازه زی‌توده ساقه، برگ و کل نهال در کرمازو در دوره آبیاری 3 روزه به‌ترتیب، با 7/9، 4/9 و 2/27 ‌گرم مشاهده شد. بزرگترین اندازه سطح برگ (68/17 سانتی‌متر مربع) و سطح ویژه برگ (89/104 سانتی‌متر مربع بر گرم) متعلق به نهال‌های کرمازو در دور آبیاری 3 روزه بود. بیشترین میانگین فتوسنتز (81/7 میکرومول بر مترمربع در ثانیه)، هدایت مزوفیلی (0215/0 مول بر متر مربع) و نشت الکترولیت (1/68 درصد) اختصاص به نهال‌های کرمازو در دوره آبیاری 3 روزه داشت. بزرگترین اندازه هدایت روزنه‌ای (72/161 مول بر مترمربع در ثانیه)، کلروفیل a/b (08/1 میلی‌گرم بر گرم) در کرمازو با دوره آبیاری 7 روز مشاهده شد. بیشترین تعرق (67/2 میلی‌مول بر مترمربع در ثانیه)، کلروفیل a (78/0 میلی‌گرم بر گرم)، کلروفیل b (81/0 میلی‌گرم بر گرم) و کلروفیل کل (59/1 میلی‌گرم بر گرم) در نهال‌های گلابی‌ با دوره آبیاری 3 روز دیده شد. بیشترین دمای برگ (04/32 درجه سانتی‌گراد)، غلظت دی‌اکسیدکربن (12/363 میلی‌مول بر مول)، محتوای نسبی آب برگ (20/75 درصد)، نسبت کلروفیل کل به کارتنوئید (56/2) و پرولین (18/0 میکرومول بر گرم) متعلق به نهال‌های گلابی‌ با دوره 7 روزه بود. درکل، در شرایط آبیاری 7 روزه، اغلب ویژگی‌های مطالعه شده در کرمازو به طور قابل توجهی در مقایسه با گلابی بیشتر بود. در شرایط خشکی، نهال‌های گلابی و کرمازو به‌ترتیب کاهش‌هایی در اندازه‌های فتوسنتز (55- و 6/49- درصد)، تعرق (8/11- و 7/21- درصد)، غلظت CO₂ درون سلولی (8/54- و 3/8- درصد)، هدایت مزوفیلی (5/58- و 5/49- درصد)، محتوای رطوبت نسبی برگ (2/1- و 22- درصد)، کاروتنوئید (9/19- و 5/14- درصد)، و افزایش در اندازه های دمای برگ (3/9 و 3/10 درصد)، پرولین (8/8 و 5/46 درصد)، مالون دی‌آلدئید (7/50 و 3 درصد) و نشت الکترولیت (2/0 و 2/54 درصد) نشان دادند. نتایج ارزیابی شاخص‌های مورد مطالعه نشان داد که نهال‌های هر دو گونه، قابلیت زنده‌مانی بالایی به تنش خشکی (کم‌آبی) دارند. با توجه به متغیرهای مورد مطالعه، شرایط خشکی اثر کمتری روی نهال کرمازو در مقایسه با نهال گلابی داشته است. از این‌رو، می‌توان استنتاج کرد که نهال کرمازو نسبت به نهال گلابی وحشی از تحمل به خشکی بالاتری برخوردار است. نتایج به‌دست آمده می‌تواند اطلاعات مفیدی در اختیار مدیران نهالستان‌هایی که با کمبود آب مواجه هستند و نیز کارشناسان انتخاب گونه و مجریان طرح‌های جنگل‌کاری اقالیم خشک و نیمه‌خشک جنگل‌های هیرکانی در راستای کاشت این دو گونه قرار دهد.