بررسی و تعیین اصالت منتخبی از گیاهان دارویی رایج در بازار و صنایع دارویی ایران با استفاده از رویکرد‌های ریخت‌شناسی، فیتوشیمی و DNA بارکدینگ موضوع رساله دکتری عاطفه بابائی، فارغ‌التحصیل دکتری از دانشگاه تربیت مدرس با راهنمایی شاهرخ کاظم‌پور اوصالو است که با حمایت بنیاد ملی علم ایران پرداخته است.

ایران با برخورداری از تنوع زیستی گسترده و شرایط اقلیمی متنوع یکی از مراکز مهم تنوع گیاهی در جهان محسوب می‌شود.  این تنوع زیستی، پتانسیل بالایی را برای بهره‌برداری از گیاهان دارویی فراهم کرده است، اما در عین حال چالش‌هایی را نیز در زمینه اصالت‌سنجی و جلوگیری از تقلبات در این حوزه به همراه دارد.

بابائی پزوهشگر این طرح دراین باره گفت: موضوع تقلب ها در گیاهان دارویی، به‌ویژه در کشور‌های در حال توسعه، پدیده‌ای رایج است که می‌تواند ناشی از شباهت ظاهری گونه‌ها، عدم آگاهی کافی یا بی‌دقتی در جمع‌آوری گیاهان باشد.

 این تقلب ها می‌تواند عواقب جبران‌ناپذیری برای سلامت مصرف‌کنندگان و همچنین صنایع دارویی داشته باشد. همچنین اشتباه گرفتن پوست درخت دارچین با گونه‌های مشابه که حاوی کومارین (ماده‌ای که می‌تواند موجب سمیت کبدی شود) هستند، نمونه دیگری از این دست تقلبات است.

وی با اشاره به ضرورت شناسایی دقیق علمی گونه‌های گیاهی و تدوین استاندارد‌ها افزود: در حال حاضر، استاندارد مدونی برای تأیید اصالت برخی گیاهان دارویی در ایران وجود ندارد.

ازاین‌رو، این تحقیق با هدف بررسی وضعیت نمونه‌هایی از گیاهان دارویی موجود در بازار و عطاری‌ها و همچنین نمونه‌های مورد استفاده در صنایع دارویی انجام شده است. با استفاده از روش‌های ریخت‌شناسی (بررسی شکل ظاهری)، فیتوشیمی (بررسی ترکیبات شیمیایی) و DNA بارکدینگ (شناسایی بر اساس توالی DNA)، اصالت این گیاهان مورد سنجش قرار گرفت.

این دانش آموخته دکتری دانشگاه تأکید کرد: نتایج این پژوهش می‌تواند به تدوین سیاست‌ها و راهکار‌های علمی برای مقابله با موضوع تقلبات در صنعت گیاهان دارویی، سامان‌دهی وضعیت بازار‌های سنتی گیاهان دارویی از قبیل عطاری‌ها و واحد‌های طب سنتی، تأمین نیاز صنایع مرتبط، جلوگیری از خروج ارز و حفظ این سرمایه‌های ملی کمک کند.

این مطالعه گامی مهم در جهت ارتقای کیفیت و اطمینان از اصالت گیاهان دارویی مورد استفاده و محصولات دارویی آنها در ایران است.