به گزارش روابط عمومی و ارتباطات دانشگاه تربیت مدرس به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، پژوهشی با عنوان «مفهوم‌سازی جامع امنیت آب در مقیاس آبخیز» در قالب رساله دکتری محمد طاووسی و با راهنمایی مهدی وفاخواه و مشاوره سیدحمیدرضا صادقی در دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس انجام شده است.

محمد طاوسی، پژوهشگر این طرح، با اشاره به اهمیت و جایگاه مدیریت در سامانه‌های طبیعی اظهار داشت: مدیریت علمی متکی بر مدل‌های مفهومی و ذهنی است که به سازمان‌دهی و دستیابی به اهداف مشخص در بازه زمانی معین کمک می‌کند. زمین به‌مثابه سامانه‌ای پیچیده از مؤلفه‌هایی نظیر زمین‌شناسی، اقلیم، هیدرولوژی و خاک‌شناسی، ابعاد اجتماعی و زیستی انسان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

وی افزود: امنیت تابع معکوس ریسک است؛ بدین معنا که با کاهش ریسک، امنیت افزایش می‌یابد. به عبارت دیگر، امنیت درجه‌ای از حفاظت در برابر رویدادهای ناخواسته محسوب می‌شود که از وقوع آنها جلوگیری می‌کند. از این رو، امنیت هر جزء، بر تعادل و امنیت کل سامانه مؤثر است.

این پژوهشگر با بیان اینکه سیلاب‌های مکرر و مداخلات انسانی، تعادل اجزای هیدرولوژیک آبخیز را برهم زده است، تأکید کرد: این عوامل آسیب‌پذیری امنیت آبخیزها را افزایش داده‌اند. با این حال، تاکنون مفهوم امنیت آبخیز از منظر هیدرولوژی –که مهم‌ترین مؤلفه و نتیجه تعامل سایر عوامل است– به‌طور جامع بررسی نشده بود.

طاوسی هدف این تحقیق را «مفهوم‌سازی جامع امنیت آب» در مقیاس آبخیز و در چارچوب مدیریت جامع آبخیز عنوان کرد و گفت: در گام نخست، مشکلات اساسی و هیدرولوژیک‌محور حوزه آبخیز شناسایی شد. سپس معیارها و عوامل امنیت‌محور در چهار بُعد بوم‌شناختی، اقتصادی، اجتماعی و زیرساختی انتخاب گردید. مقادیر مربوطه از طریق داده‌های موجود، بازدیدهای میدانی، پرسش‌نامه و مصاحبه ارزیابی شد.

وی افزود: پس از استانداردسازی معیارها، حدود بالا و پایین آنها با روش حداکثر درست‌نمایی (Maximum Likelihood) تعیین شد. در ادامه، امنیت جامع آب در مقیاس آبخیز به‌صورت تفکیک‌شده در چهار بُعد و سپس به‌صورت ترکیبی بررسی شد تا میزان تاب‌آوری بوم‌سازگان و جامعه در برابر عوامل فشار و تغییر مشخص شود.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: در این مطالعه از مدل‌های مبتنی بر تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) برای وزن‌دهی و اولویت‌بندی معیارها استفاده شد. در مرحله نهایی، «پهنه‌بندی جامع امنیت آب» در چهار بُعد جداگانه و ترکیبی، بر پایه رویکرد پیشنهادی، در حوزه آبخیز گرگانرود اجرا و بومی‌سازی گردید.

طاوسی در پایان اظهار داشت: نتایج این مطالعه ضمن ایجاد یک بستر تحلیلی برای مدیریت آبخیز با نگاهی جامع‌هیدرولوژیک، می‌تواند در ارائه الگوهای مؤثر برای مواجهه با چالش‌های متنوع حوزه آبخیز مفید واقع شود و به مدیران کمک کند تا سیاست‌های اصولی و کارآمدی برای ارتقای امنیت منابع آب و پایدارسازی بوم‌سازگان‌های مرتبط اتخاذ کنند.